خانه
دانشنامه
زرشک

بانک اطلاعاتی زرشک

معرفی

- درختچه ای است دارای ساقه های خار دار که ارتفاع آن به 4 متر میرسد.چوب این درخت قهوه ای ،قرمز ویا زرد رنگ است .برگهای آن بیضی شکل با دندانه های اره ای وگلهای آن خوشه ای و زردرنگ است . شاخه های زرشک تیغ زیادی دارد میوه زرشک قرمز رنگ ، گوشتی و بیضوی شکل است و طعمی ترش دارد .

زرشک در جنگلهای اروپا و آسیا می روید ، در ایران در دامنه های البرز یافت می شود ومرغوب ترین زرشک در خراسان یافت می شود و شهرهای بیرجند و بجنورد از جمله آنهاست .از ریشه ،پوست ساقه ، برگ وگل ومیوه آن برای درمان وخوراک استفاده می شود .

در تمام قسمتهای این گیاه آلکالويیدهای بربرین ،اکسیاکانتین بربامین وجود دارد مقدارآلکالویید در پوست ریشه زرشک بیشتر از قسمتهای دیگرآن است .

میوه زرشک دارای 4% مواد قندی و 6% اسید مالیک واسید تارتاریک و مقداری صمغ است .

زرشک در قالب باهسته وبی هسته تقسیم بندی می شود.

 

برای ریشه ، پوست ساقه ،برگ ویژگیهایی است که به برخی اشاره میکنیم :

ریشه و پوست ساقه صفرا بر و مسهل است وبرای کبد پاک کننده ومقوی است .

اعمال دستگاه گوارش را منظم وسوء هاضمه و بی اشتهایی را برطرف کرده وبرای رفع یبوست مفید است دردرمان یرقان وزردی موثر بوده و نقرس ورماتیسم را برطرف می کند .

تمیزکننده خون و فشار خون را پایین می آورد . 

برای شستشوی چشم می توان از جوشانده ریشه و ساقه زرشک استفاده نمود .

برگ زرشک آب آوردگی بدن را برطرف کرده واسهال مزمن را درمان می کند .

جویدن برگ زرشک باعث محکم شدن لثه ودندان میشود .

برگ زرشک دارای مقدار زیادی ویتامین ث است وبرای بیماری اسکوربوت و آنژین و گلو درد موثر است .

 اعمال دستگاه گوارش را منظم میکند .

- سوءهاضمه را از بین میبرد و بی اشتهایی را بر طرف میکند . 

- برای رفع یبوست مفید است . 

- در درمان یَرقان و زردی  مؤثر است .

- نقرس و رماتیسم را درمان میکند .

- واریس را درمان میکند .

- فشارخون را پایین می آورد .

- جهت درمان  ورم طحال می توان از این گیاه کمک گرفت .  

- برطرف کننده سوزش ادرار .

ویژگی ها و خواص

زرشک از نظر طب قدیم ، سرد و خشک است . و میوه زرشک خواص متنوعی دارد که به آن اشاره می شود : 

تقویت کننده قلب وکبدبوده وبرای بیماریهای کبدی مفید  است .

قابض بوده و خونریزی را برطرف می کند وبرای درمان بواسیر خونی مفید است .

صفرا بر است .

دم کرده زرشک را برای برطرف کردن ناراحتی های دهان قرقره می کنند .

#مضرات :   

-مصرف زیاد زرشک برای زنان باردار مناسب نیست ؛ زیرا رحم را تحریک می کند و باعث سقط جنین می شود .

انواع

دارای چند گروه غالب است که به صورت کلی وخلاصه به زرشک پلویی ، زرشک آبی ، زرشک سیاه یا خورشتی تقسیم میشود . 

زرشک پلویی : 

دارای دانه های قرمز یاقوتی رنگ است که معمولا برای زرشک پلو و طبخ وتزیین غذا مصرف می شود .

الف ) زرشک پلویی دانه اناری                            ب ) زرشک پلویی پفکی 

دانه های زرشک دانه اناری مشابه دانه های انار بوده و زرشک پفکی فشرده وریز ویکدست است .

البته هردو گونه زرشک پلویی بدون هسته است .واواخر آذر ماه آماده وبرداشت می شود . 

برای تشخیص مرغوبیت ودرجه آن به شفافیت و یکدستی رنگ یاقوتی محصول توجه کنید ، به مرور زمان ودر گرما و نور به تدریج تیره و قهوه ای رنگ می شود ، هنگام آماده سازی آن لازم است به خوبی خشک شود در غیر اینصورت با روی هم قرار گرفتن کپک زده و آسیب می بیند . برای بسته بندی لازم است دور از نور ( کارتن ) و در محیط خنک نگهداری شود . 

اگربخواهیم در منزل به مدت طولانی تر نگهداری نماییم . با ظروف دربسته در فریزر قرار دهیم .    

زرشک آبی : 

این نوع زرشک دارای دانه های آبدار و معمولا هسته دار ورنگ بنفش تیره ونزدیک به مشکی دارد .

از آنجا که از این نوع زرشک برای آبگیری و آب زرشک استفاده می شود به آبی معروف شده ورنگ آبی ندارد . 

این زرشک از گیاها ن خودرو عمدتا  در مناطق خراسان شمالی ( بجنورد و شیروان )جمع آوری می شود و لازم است در سالنهای خنک بخوبی خشک ، زیر ورو و جمع اوری شود . در صورتیکه قبل خشک شدن کامل کیسه شود ، بطور عجیبی ایجاد حرارت کرده و سوخته یا کپک می زند .

برای تشخیص کیفیت ، هرچه تیره و یکدست باشد والبته خوب خشک شده باشد . مرغوب تر بوده . این نوع زرشک هم اواخر آذرماه برداشت شده ودر زمستان وارد بازار مصرف میشود .

زرشک سیاه یا خورشتی :

این نوع  زرشک در آذرباییجان (شهر اسکو) تولید و همان جا جهت خورشت مورد مصرف قرار می گیرد ونوعی محصول محلی است . 

گاهی اوقات زرشک سیاه وآبی از نظررنگ اشتباه گرفته میشود .  

پرسش و پاسخ

برای استفاده وتهیه آب زرشک مرغوب ، نیم کیلو زرشک آبی خشک را در1.5 لیتر آب جوش دم کرده وبعد از خنک شدن انرا ابگیری نمایید . درصورتیکه بخواهیم سریع تر اینکار انجام شود ، امکان جوشاندن همزمان وجود دارد که دراین حالت کمی تلخ میشود. 

برای نگهداری بهتر وماندگاری مقداری نمک به آن اضافه نمود .

معمولا آب زرشکهایی که دربازار عرضه می شودو بیش از حد ترش وگلورا اذیت می کند ، جوهر لیمو ورنگ درست شده یا حداقل به آن اضافه گردیده است و قطعا برای سلامتی مضراست .